Siano – najważniejszy element diety królików, szynszyli, koszatniczek i innych małych roślinożerców?

Siano jest jednym z najbardziej niedocenianych elementów diety małych zwierząt roślinożernych. Dla wielu opiekunów to po prostu dodatek do karmy. Tymczasem dla królików, świnek morskich, szynszyli czy koszatniczek jest to absolutna podstawa zdrowia. W naturze zwierzęta te przez większość dnia skubią trawy, zioła i inną włóknistą roślinność. Ich organizmy – układ pokarmowy, zęby, a nawet odporność – zostały przystosowane właśnie do takiej diety.

Siano nie tylko wspomaga trawienie. Wpływa również na zdrowie zębów, pracę jelit, odporność organizmu, a nawet kondycję dróg oddechowych. Dlatego jego jakość oraz ilość w codziennym żywieniu mają ogromne znaczenie.

 

Dlaczego siano jest tak ważne dla zębów królików i innych gryzoni?

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech królików i wielu gryzoni roślinożernych jest to, że ich zęby rosną przez całe życie. U królika tempo wzrostu może wynosić nawet około 2 mm tygodniowo. Oznacza to, że zęby muszą się regularnie ścierać, inaczej zaczną się wydłużać, wyginać i powodować bolesne problemy stomatologiczne.

Siano działa na zęby na dwa sposoby.

1. Mechaniczne ścieranie zębów

Podczas jedzenia granulatu zwierzę wykonuje głównie ruchy pionowe – po prostu kruszy pokarm. Natomiast jedzenie siana wymaga długiego żucia oraz ruchów bocznych żuchwy. To właśnie te ruchy są kluczowe dla równomiernego ścierania trzonowców.

Jeśli zwierzę nie je wystarczającej ilości siana, na zębach mogą powstawać ostre krawędzie zwane ostrogami dentystycznymi. Mogą one ranić język i policzki, powodując ból oraz trudności z jedzeniem.

2. Naturalny „papier ścierny” – krzemionka

Trawy zawierają mikroskopijne cząsteczki krzemionki, nazywane fitolitami. Podczas żucia działają one jak bardzo delikatny papier ścierny, który dodatkowo pomaga w ścieraniu szkliwa.

Badania pokazują również, że u królików jedzących głównie siano tempo naturalnego wzrostu i ścierania zębów jest najbardziej prawidłowe. To znak, że organizm działa tak, jak powinien.

Siano a układ odpornościowy

Mało kto wie, że ogromna część układu odpornościowego znajduje się w jelitach. Szacuje się, że nawet 70–80% komórek odpornościowych znajduje się w tkance limfatycznej jelit, określanej jako GALT (Gut Associated Lymphoid Tissue).

U królików szczególnie ważną rolę odgrywają takie struktury jak:

• wyrostek robaczkowy
• sacculus rotundus

Są one swego rodzaju centrum dowodzenia odpornością jelitową.

Dieta bogata w błonnik, czyli w siano, pobudza te struktury do produkcji limfocytów B oraz przeciwciał IgA, które chronią organizm przed patogenami.

Siano wspiera także rozwój korzystnych bakterii jelitowych. Dobre bakterie zajmują przestrzeń w jelitach i utrudniają rozwój groźnych mikroorganizmów, takich jak bakterie z rodzaju Clostridium. Ten mechanizm nazywany jest konkurencyjnym wykluczaniem i stanowi ważny element naturalnej ochrony organizmu.

Jeżeli w diecie znajduje się zbyt dużo granulatu, a zbyt mało włókna, może dojść do zaburzenia mikroflory jelitowej, czyli tzw. dysbiozy, co prowadzi do problemów trawiennych i stanów zapalnych.

Wpływ jakości siana na drogi oddechowe

Nie tylko ilość siana ma znaczenie – bardzo ważna jest także jego jakość.

Siano niskiej jakości – zagrożenia

Stare, wilgotne lub źle przechowywane siano może być niebezpieczne dla zdrowia zwierzęcia. Najczęstsze problemy to:

Pył i mikropyły
Drobne cząsteczki mogą osadzać się w drogach oddechowych, powodując podrażnienie błony śluzowej. Objawia się to kichaniem, wyciekiem z nosa oraz pocieraniem pyszczka łapkami.

Zarodniki pleśni
Wilgotne siano często zawiera grzyby, np. z rodzaju Aspergillus. Ich wdychanie może prowadzić do groźnych infekcji płuc.

Amoniak i endotoksyny
Brudna ściółka z siana może sprzyjać gromadzeniu się amoniaku, który uszkadza naturalne mechanizmy obronne dróg oddechowych.

Siano dobrej jakości – ochrona

Dobre siano:

• jest zielone lub lekko złote
• ma długie, twarde włókna
• pachnie świeżą trawą
• zawiera bardzo mało pyłu

Nowoczesne metody produkcji pozwalają także na mechaniczne odpylanie siana, które usuwa nawet 90% drobnych cząstek pyłu.

Jakie siano jest najlepsze dla królików i gryzoni?

Nie wszystkie rodzaje siana są takie same. Warto znać najpopularniejsze typy.

Siano z tymotki łąkowej – złoty standard

Najczęściej polecane przez weterynarzy.
Ma bardzo dobry stosunek wapnia do fosforu i dużą ilość włókna.

Występuje w kilku pokosach:

• pierwszy pokos – najtwardszy i najbardziej włóknisty
• drugi pokos – bardziej zielony i liściasty

Siano z kupkówki

Świetna alternatywa dla zwierząt, które nie chcą jeść tymotki.

• jest nieco miększe
• ma słodszy zapach
• ma podobne wartości odżywcze

Siano owsiane

Często zawiera niedojrzałe kłosy owsa.

• bardzo aromatyczne
• bogate w błonnik
• wspiera pracę jelit

Siano łąkowe

Mieszanka wielu gatunków traw, ziół i kwiatów.

• zapewnia różnorodność składników mineralnych
• urozmaica dietę
• zapobiega nudzie żywieniowej

Lucerna

To nie trawa, lecz roślina motylkowata.

Jest bogata w:

• białko
• wapń

Dlatego nadaje się głównie dla:

• młodych zwierząt do około 6–7 miesiąca życia
• samic karmiących
• zwierząt osłabionych

U dorosłych królików nadmiar lucerny może prowadzić do otyłości oraz kamieni w układzie moczowym.

Co zrobić, gdy królik nie chce jeść siana?

Najczęściej przyczyną jest zbyt duża ilość granulatu lub innych kalorycznych pokarmów.

Jeśli zwierzę ma zawsze pełną miskę karmy, nie ma powodu, by jeść siano.

Pomocne mogą być proste triki:

Dodawanie ziół (tzw. hay topper)
Posypanie siana suszoną miętą, mniszkiem lub babką lancetowatą zwiększa jego atrakcyjność zapachową.

Ograniczenie granulatu
Mniejsza ilość karmy powoduje powrót do naturalnego sposobu jedzenia.

Zabawa jedzeniem
Siano można ukrywać w rolkach po papierze, kartonach lub zabawkach do żerowania.

Test różnych rodzajów siana
Niektóre zwierzęta wolą bardziej liściaste i miękkie siano z drugiego pokosu.

Czasami pomaga także jednodniowy „detoks” od granulatu – zdrowemu królikowi nic się nie stanie, jeśli przez jeden dzień będzie jadł tylko siano i pił wodę.

Jeśli jednak zwierzę przestaje jeść zarówno siano, jak i granulat, może to oznaczać problemy stomatologiczne i wymaga wizyty u lekarza weterynarii.

Rola siana u różnych gatunków

Nie wszystkie małe zwierzęta potrzebują siana w takiej samej ilości.

Królik, szynszyla, koszatniczka, świnka morska
Siano powinno stanowić 80–90% diety. Jest niezbędne dla zdrowia zębów i jelit.

Koszatniczka
Siano pomaga również zapobiegać cukrzycy dzięki niskiemu indeksowi glikemicznemu.

Myszy i chomiki
Siano jest raczej dodatkiem. Zwierzęta wykorzystują je głównie do budowy gniazd i tuneli, co redukuje stres.

Podsumowanie

Choć może się wydawać, że siano to najprostszy element diety, w rzeczywistości ma ogromny wpływ na zdrowie małych zwierząt roślinożernych. Odpowiednia ilość dobrej jakości siana:

• ściera zęby
• wspiera trawienie
• wzmacnia odporność
• chroni drogi oddechowe
• zapobiega wielu chorobom

Dlatego dla królików, szynszyli, koszatniczek czy świnek morskich świeże, zielone i długie siano powinno być dostępne przez cały dzień. To najprostszy sposób, aby zapewnić im zdrowie i długie życie.

Przeczytaj też artykuł: ,,Wapno dla królika oraz innych roślinożerców”.

Przygotowała
Alicja Michalska .
Technik Weterynarii.